Proces Nauczania

Przepytywanie ustne
- Najbardziej rozpowszechnione, wykorzystywane do kontroli bieżącej, okresowej i końcowej.
- Pozwala zorientować się, ustalić, w jakim stopniu uczniowie opanowali materiał z poprzedniej lekcji, co uczniowie zapamiętali, co właściwie skojarzyli, jaki jest zakres opanowania treści z tematu, działu, przedmiotu.
- W semestrze każdy uczeń powinien być odpytany dwukrotnie.
- To indywidualna rozmowa nauczyciela z uczniem lub względnie dwoma lub trzema uczniami. Uczniów odpytuje się w obecności innych uczniów, a nie w sytuacjach sam na sam, po lekcjach. Odpytywanie może więc być indywidualne lub grupowe, przy czym odpytywanie grupowe nie może sprowadzać się do dopowiadania odpowiedzi innych.
- Odpytywanie nie może blokować wiedzy poprzez stres, strach.
- Ważne jest przygotowanie się nauczyciela w zakresie formułowania konkretnych pytań, za pomocą których przepytywanie ustne się odbywa.
- Pytania muszą spełniać pewne wymogi
- zrozumiałe, poprawne pod względem językowym
- dotyczące nie tylko konkretnych faktów, pojęć, ale także uogólnień, porównań, charakterystyk, wnioskowań, abstrahowania
- powinny być dostosowane do indywidualnych możliwości ucznia
- mogą być przygotowane na kartkach i zadawane bezpośrednio (aspekt indywidualności) lub losowane przez uczniów (brak aspektu indywidualności), ale mogą tez być formułowane w trakcie procesu kontroli i oceny

Oceniać można
• sprawiedliwie – biorąc pod uwagę wkład pracy, aktywność, uczestnictwo na zajęciach, w ten sposób ocenia się na poziomie szkoły średniej i przy wystawianiu ocen końcowych
• obiektywnie – biorąc pod uwagę tylko wyniki testu dydaktycznego, poziom wiedzy, bez żadnych innych czynników, w ten sposób ocenia się na studiach i w przypadku ocen cząstkowych

Niedoskonałości procesu kontroli i oceny
• brak orientacji nauczyciela co do faktycznego stanu osiągnięć ucznia (zaniżanie i zawyżanie ocen)
• jednostronność w przekazywaniu treści
• niejednoznaczność w traktowaniu poszczególnych partii materiału
• nieuwzględnienie właściwości charakterystycznych dla przedmiotu
• niesystematyczność (sporadyczność) procesu kontroli i oceny
• utożsamianie kontroli z oceną
• nauczyciel nie uczy uczniów samokontroli i samooceny
• niewłaściwe przeprowadzenie procesu – odpytywanie z ostatniej lekcji, brak zapowiedzi kontroli i oceny, zmiana ich terminów, źle zaplanowane lekcje powtórzeniowe lub ich brak, niewłaściwie przygotowane pytania w procesie kontroli i oceny
• niedocenianie lub przecenianie kontroli i oceny

Rodzaje procesu kontroli i oceny
1. Kontrola i ocena całościowa – na koniec roku szkolnego, a przede wszystkim wtedy, gdy uczeń opuszcza szkołę – dotyczy absolwentów.
2. Kontrola i ocena w trakcie procesu nauczania – uczenia się – podczas każdej lekcji, na koniec semestru, roku szkolnego, partii materiału.
3. Kontrola i ocena o charakterze selektywnym – na koniec roku szkolnego.

Funkcje kontroli i oceny w procesie dydaktycznym:

- Dydaktyczna – polega na stwarzaniu uczniom okazji, możliwości do uzupełnienia i doskonalenia efektów własnej pracy. Uczeń w czasie kontroli i oceny powinien się jeszcze czegoś nauczyć. Nauczyciel najpierw powinien zadać pytanie, a potem wywoływać ucznia do odpowiedzi. Żadne postawione przez nauczyciela pytanie nie może pozostać bez odpowiedzi. Jeśli dany uczeń nie wie, odpowiadają inni z klasy. Ostatecznie odpowiada sam nauczyciel.

- Diagnostyczna – pozwala na ocenę postępów poszczególnych uczniów, a tym samym indywidualizuje proces nauczania. Kontrola na początku pracy z klasą pozwala nauczycielowi zorientować się, co uczniowie potrafią. Oceny z takiej kontroli nie są wpisywane do dziennika. Jest to tylko informacja dla nauczyciela. Nie należy jednak uczniom mówić, że oceny nie będą wpisywane, należy tylko zapowiedzieć sprawdzian wstępny.

- Selekcyjna – umożliwia dobór kandydatów, np. do szkół średnich, na studia, itp. To także końcowa klasyfikacja, dokonanie hierarchizacji uczniów.

- Wychowawcza – aktywizuje uczniów i przyczynia się do rozwoju umiejętności samokontroli – wpływanie na system motywacyjny

- Metodyczna – dotyczy nauczyciela i polega na weryfikacji jego pracy z uczniami. Pozwala stwierdzić, czy opanowanie materiału odbywa się zgodnie z rozkładem programowym.

- Prognostyczna – polega na możliwości przewidywania szans poszczególnych uczniów, ich rozwoju.

- Psychologiczna – powiązana z funkcją wychowawczą. Dotyczy aspektu kar i nagród – ocena pozytywna to nagroda, a negatywna to kara.

- Społeczna

Proces kontroli i oceny wyników nauczania ma za zadanie:
- sprawdzenie stopnia opanowania wiedzy
- ocenę stopnia osiągnięcia umiejętności
- ocenę samego siebie
- wychwycenie braków

Głównym celem procesu kontroli i oceny jest orientacja w zakresie stopnia opanowania materiału nauczania i określonym umiejętności oraz wykrycie i usunięcie zauważonych braków.

Wewnątrzszkolny system oceniania zatwierdza rada i dyrektor szkoły. To oni ustalają kryteria ocen. Każda ocena musi być jawna i uzasadniona, motywowana. O sposobie oceniania mówi się na początku pracy z uczniami. System oceniania musi być uzgodniony z uczniami i rodzicami. Nauczyciel musi podać formy sprawdzana wiedzy i terminy kontroli do wiadomości uczniów. Musi się później konsekwentnie tych terminów trzymać. Pod żadnym pozorem nie można zmieniać form kontroli (tylko w wyjątkowych sytuacjach).

Kontrola i ocena to nie są pojęcia tożsame. Kontrola może występować bez oceny, ocena natomiast bez kontroli nie istnieje. Ocena nie musi być wynikiem kontroli, ale może. Proces kontroli i oceny jest ostatnim ogniwem procesu nauczania, ale może występować w innym miejscu.

Nauczanie ogólnie można podzielić na:

1. nauczanie podające – całkiem nowy materiał, który w całości podaje nauczyciel
2. nauczanie problemowe (poszukujące) – rozwiązywanie przez ucznia problemów, co wzmaga jego aktywność
3. nauczanie programowane – nauczyciel układa program, w którym materiał podzielony jest na porcje

Nauczanie podające:

1. Materiał nauczania przekazywany jest w gotowej postaci. Nauczyciel zwraca uwagę przede wszystkim na program, który jednakże przesłania mu uczniów.

2. W przekazie ustnym czy podręcznikowym powstają luki i trudności spowodowane m.in. czasowym wyłączaniem się ucznia z procesu dydaktycznego.

3. Tempo nauczania i uczenia się dostosowane jest do uczniów słabszych, średnich lub dobrych.

4. Kontrola wyników nauczania jest częściowa i nie stanowi organicznej części procesu podawania wiedzy.

5. Nie ma możliwości zapewnienia wszystkim uczniom pełnych wyników nauczania, ale wiadomości zdobyte tą drogą uczniowie wykorzystują zazwyczaj łatwo.

Nauczanie problemowe:

1. Nowe wiadomości uzyskują uczniowie za pośrednictwem rozwiązywania problemów teoretycznych i praktycznych.

2. W toku rozwiązywania problemu uczący się musi pokonywać wszystkie przeszkody, a jego aktywność i samodzielność osiąga najwyższy poziom.

3. Tempo uczenia się jest zależne od ucznia lub grupy uczniów. Uczniowie słabsi zyskują dzięki pracy z grupą.

4. Większa aktywność uczniów i rozwój pozytywnych nawyków uczenia się zmniejsza potrzeby kontroli.

5. Efekty nauczania są stosunkowo wysokie. Uczniowie zdobywają dużo wiadomości, łatwo stosują je w różnych sytuacjach. Jednocześnie rozwijają zdolności poznawcze i zainteresowania

Nauczanie programowane:

1. Materiał nauczania przekazywany jest w sposób zmuszający ucznia do stałej aktywności. Punktem centralnym się uczący się podmiot.

2. Materiał jest tak programowany, że aby pójść dalej, uczeń musi pokonać wszystkie przeszkody, luki.

3. Tempo uczenia się jest w całości zależne od ucznia, bowiem pracuje on indywidualnie.

4. Kontrola jest całkowita. Stanowi nieodłączną część uczenia się. Warunkuje dalsze opanowywanie materiału.

5. Ze względu a systematyczną kontrolę efekty nauczania są stosunkowo wyższe, ale umiejętność stosowania opanowanych wiadomości nie jest zbyt wysoka.